خبرنگاری تلویزیون

       پرحرفی و لفاظی بیهوده است، از آن بپرهیزید. صداقت در ایجاز و اختصار است. در خبرنگاری تلویزیونی - زمان از سرمایه هم مهم تر است، و نمی توان برای آن ارزش مادی قائل شد؛ لحظه به لحظه آن ارزشمند است. هر چه متن خبر کوتاه تر باشد، تعداد خبرها بیشتر خواهد بود.

سردبیران در اتاق های خبر شبانه روزی برای تهیه بموقع اخبار زیر فشار فوق العاده یی قرار دارند. این فشار در شبکه های محلی بیشتر است، زیرا با اینکه معمولاً یک فرجه زمانی وجود دارد، تهیه کننده اغلب وظایف سردبیری را نیز ایفا می کند. وی معمولاً بیشتر متون مربوط به گزارشگران را نیز خودش می نویسد.

کمیت به اندازه کیفیت مهم است، توجه به هردو الزامی است. حتی در روزهای معمولی، کار فراوان و وقت اندک است و در چنین شرایطی شما حداقل باید توانایی نگارش وقایع را به شیوه ای قابل قبول داشته باشید.

بنابراین بهتر است مطالب را به سادگی و وضوح بنویسید. اگر تازه کار باشید، نگرانی شما این خواهد بود که آیا متن شما از نثری فاخر برخوردار است یا خیر. برعکس اگر حرفه ای و مجرب باشید، دغدغه شما صحت، دقت و جامعیت متن خواهد بود.

حرفه یی ها برخلاف تازه کاران می دانند که آنچه حائز اهمیت است ارائه شرحی مناسب از رویداد است نه متنی با نثر ادبی فاخر. همواره باید پیش از دویدن، راه رفتن را آموخت. فرد تازه کار باید ابتدا "چگونه نوشتن" را بیاموزد، سپس تلاش و توجه بیشتری را به "خوب نوشتن" اختصاص دهد.

هرگاه مهارت لازم را در نگارش بدست آوردید، آنگاه فرصت خواهید یافت متن های فاخر بنویسید. ولی تا آن هنگام باید توجه خود را به صحت و درستی ِ شرح رویداد معطوف نمایید.

باید هنگام حذف واژه ها و اطلاعات غیر ضروری از متن، کاملاً بی رحمانه عمل کنید. متن را بارها و بارها غربال کنید، تا زمانی که به استخوان بندی آن برسید.

می گویند تدوین قاتل فرزندان شماست، زیرا مجبور خواهید شد برخی از واژه ها و عباراتی که ساخته و پرداخته ذهن شماست، در این میان قربانی کنید. به یاد داشته باشید که اگر شما خود این کار را نکنید، تدوینگران  آنها را از میان خواهد برداشت. اما درعوض، تجربه خوبی برای شما خواهد بود. حقیقتاً تا زمانی که کار شما بارها و بارها ویرایش نشود، نگارش را نخواهید آموخت. تنها در این صورت است که تفاوت میان "اهمیت" و "ضرورت" را درخواهید یافت.

از لحاظ کیفیت دو نوع متن وجود دارد. یکی نثری است که بیشتر به شعر شبیه است (نثر شعرگونه)، که پرمعنا و هوشمندانه است و حق مطلب را بطور کامل ادا می کند. دیگری، متن نفوذناپذیر و بی عیب ونقصی است که تمام  اطلاعات را در بر می گیرد، گرچه از نظر ادبی متن شاخصی بشمار نرود. این نوع دوم، همان کیفیتی است که تدوینگر از شما انتظار دارد: متنی که وی را وادار به متحمل شدن مشقت فراوان برای دوباره نویسی و تصحیح نکند.

متن های خبری معمولاً 45 ثانیه ای است ، 10 ثانیه برای شروع و مقدمه و 5 ثانیه برای خداحافظی. 30 ثانیه باقیمانده را به مطلب اختصاص می یابد که شامل مقدمه گوینده خبر نیز می باشد.

این تمرین خوبی برای رعایت ایجاز و اختصار است: سعی  کنید متنی 10 ثانیه ای درباره درگیری های اخیر  گروههای فلسطینی بنویسید. اگر بار اول این زمان به 13 ثاینه رسید، سعی کنید بار دوم فقط 7 ثانیه باشد.

متن های زیر مسلماً نمونه های شاخص خبرنگاری تلویزیونی نیستند، اما تلاشی در زمنیه ارائه مطالبی اصولی در محدوده زمانی اندک محسوب می شوند:

رهبران گروههای فلسطینی فتح و حماس برای پایان بخشیدن به 4 روز درگیری به توافق رسیدند. سخت ترین درگیری ها در نوار غزه صورت گرفت.

راه های ارتباطی بیش از یکصد روستا بر اثر بارش سنگین برف در  استان چهارمحال و بختیاری بسته شد. اکثر جاده های کوهستانی بین شهری نیز بسته شده است.

          بنابراین، حتی اگر فرد شاعر مسلکی هستید، سعی کنید این ویژگی را با گنجاندن معانی بسیار در قالب واژگان اندک، به نمایش بگذارید. ساده گویی پیشه کنید و حاشیه نروید. صرفه جویی در بکارگیری واژه ها با شناسایی واژه های زائد هنگام تصحیح و بازخوانی متن میسر می شود.

           به عنوان مثال به جای "اسلحه یی که او استفاده کرد تفنگ شکاری پدرش بود" می توان گفت "او از تفنگ شکاری پدرش استفاده کرد".

          تصور می کنم یک مساله جانبی در مورد صرفه جویی در کاربرد کلمات وجود داشته باشد. برخی از ژورنالیست ها با استفاده از عباراتی مانند "کاخ سفید اعلام کرد..."، "وزارت... اعلام کرد..." یا "مک دونالد اعلام کرد..." مخالفت می کنند، به این دلیل که نهادهای دولتی یا تجاری جاندارنبوده واز این رو قادر به سخن گفتن نیستند. این دیدگاه از لحاظ منطقی درست است اما عملی و کاربردی نیست.

 این گونه نهادها معمولاً نمایندگان یا سخنگویانی دارند، که این عبارات بطور غیر مستقیم و تلویحی به این افراد اشاره دارند. وقتی ریاست جمهوری مطلبی را اعلام می کند، ناگفته پیداست که آن را سخنگوی این نهاد گفته است. البته نظرات در این باره متفاوت است، ممکن است استاد یا مافوق شما با این دیدگاه مخالف باشد که در این صورت بهتر است به نظر آنها احترام بگذارید. اما از دیدگاه من ارجح تر است که از تعداد کلمات کمتری استفاده شود.

نکات مهم

                   لفاظی کار بیهوده ای است.

• صداقت در اختصار و ایجاز است.
• ساده و بی تکلف بنویسید.مفاهیم بسیار در قالب کلمات اندک، نه مفاهیم اندک در قالب کلمات بسیار.

حتی الامکان در جملات خود از فعل معلوم استفاده کنید. این کار به خبر انرژی و پویایی می بخشد، زیرا وجه معلوم انجام و وقوع کار را می رساند، در حالی که وجه مجهولی زمانی بکار می رود که اتفاقی برای شخصی یا چیزی بیافتد. در وجه معلوم، این نهاد جمله است که کاری را انجام می دهد، اما در وجه مجهولی، کاری بر نهاد صورت می گیرد.

نوشتن متن در وجه معلوم این حس را القا می کند که اتفاقاتی در حال جریان است، آن هم در زمان حاضر. اما وجه مجهولی رکود و سکون را القا می کند و زمانی که اتفاقی نیفتد، خبری هم وجود ندارد. مثلاً به جای گفتن "رضازاده ، قهرمان بازیها نامیده شد" بگویید "باشگاه می گوید رضازاده یک قهرمان است".

وجه معلوم اطلاعات بیشتری را نیز فراهم می کند، زیرا فاعل جمله را مشخص می کند، در حالیکه وجه مجهولی برخی اطلاعات را پنهان می سازد. در لفاظی های سیاسی گاهی این جمله شنیده می شود که "اشتباهاتی صورت گرفته است". بسیار خوب، چه کسی این اشتباهها را مرتکب شده است؟

در این مورد وجه مجهولی دقیقاً برای پنهان ساختن یا به عبارت دیگر مشخص نکردن فردی که مرتکب اشتباه شده، بکار رفته است یعنی برای پنهان ساختن اطلاعات، که البته شما به عنوان نویسنده خبر چنین قصدی را نخواهید داشت.

زمانی که اطلاعات کافی و روشنی در دست نیست، وجه مجهولی براحتی در متون خبری وارد می شودد. "از جون بولتون خواسته شد که کناره گیری کند". چه کسی این را خواسته است؟ اگر بخواهید از هویت این شخص مطلع شوید باید بیشتر تحقیق کنید. به  اطلاعات موجود دقت کنید. آیا این اطلاعات دقیقاً به شما می گوید که چه کسی خواستار این کناره گیری است؟ آیا بیشتر ازجانب خود بولتون بوده است؟ از جانب دموکراتها یا جمهوری خواهان؟ برخی از دموکراتها یا جمهوری خواهان؟ اکثریت شهروندان امریکا؟  برخی از شهروندان امریکا ؟ یا تنها یکی از سازمانهای مخالف جنگ ؟ یا حتی همسر بولتون ؟

نوشتن در وجه معلوم شما را وادار می سازد نسبت به شخص یا چیزی که درباره او مطلبی را می نویسید، دقت بیشتری به خرج دهید و این امر بسیار مطلوب است، زیرا بدین معناست که تصویر کامل تر و جامع تری به بیننده ارائه خواهد شد.

استفاده از فعل کمکی " شدن" تقریباً همواره بدین معناست که شما وجه مجهولی بکار خواهید برد و به فاعل جمله اشاره نخواهید کرد. به جای گفتن "شهردار مورد استقبال قرار گرفت..." باید شخصی که از شهردار استقبال کرده است، ذکر می شد:"باشگاه طنزپزداران از شهردار استقبال کرد". در واقع، همه صورتهای صرف شده فعل "شدن" به نوعی نشانگر حضور وجه مجهولی است.

طبق قواعد نگارش، نمی توان همواره از وجه معلوم استفاده کرد. وجه معلوم در ارجحیت قرار دارد، اما استثنائی نیز وجود دارد. گاهی دقیقاً نمی دانید چه کسی یا چه چیزی - عمل را انجام داده است (فاعل چه کسی است). گاهی نیز وجه مجهولی به زبان محاوره ای نزدیکتر است تا وجه معلوم. مثلاً جمله "رئیس جمهور سادات هدف گلوله قرار گرفت" قابل قبول تر و محاوره ای تر از جمله "شخصی رئیس جمهور سادات را هدف گلوله قرار داد" می باشد. استفاده از کلمه "شخصی" باعث می شود خواننده به این فکر کند که "چه کسی" و این شما را دچار مشکل خواهد ساخت.

جمله آخر متن زیر یکی از نمونه های همین استثناست، که در آن استفاده از وجه مجهولی بر معلوم ارجحیت دارد:

طوفان کیت سواحل مکزیکو را درنوردید.سرعت این طوفان تا۱۳۵ مایل در ساعت رسید. هواشناسان می گویند بارش های شدید می تواند منجر به وقوع سیل خانمان برانداز گردد. بیش از 5 هزار خانه از ساکنین شان تخلیه شدند.

گاهی شما نمی دانید چه کسی عملی را انجام داده است. خبر ارسالی این مساله را روشن نمی کند که چه کسی منازل را تخلیه کرده است (پلیس، نیروهای ارتش؟)، یا چه کسی این دستور را صادر کرده است (شهردار، فرماندار، فرمانده ارتش؟). می توان فرض کرد که این دستور را "مقامات مکزیکو" صادر کرده اند، اما این نیز بارِ معنایی چندانی به متن نمی افزاید زیرا واژه "مقامها " به شخص خاصی اشاره ندارد.

علاوه بر این، اگر شما بخواهید این خبر را برای دوستی نقل کنید، از کدام جمله استفاده می کنید: "مقامات بیش از 5 هزار خانه را از ساکنین شان تخلیه نمودند" یا "بیش از 5 هزار خانه از ساکنین شان تخلیه شدند"؟ مسلماً جمله دوم محاوره ای تر است. گاهی وجه مجهولی به شیوه معمولی محاوره نزدیک تر است و گاه نیز اطلاعات کافی جهت تبدیل وجه مجهولی به معلوم را در اختیار نداریم. در چنین مواردی کاربرد وجه مجهولی اشکالی ندارد و این همان استثنائی که قبلاً ذکر شد.

گرایش به کاربرد زبان محاوره ای مهم تر از وجه معلوم است زیرا هدف اولیه ما برقراری ارتباطی صریح و روشن است.

بنابراین، فقط  در موارد ضروری از وجه مجهولی استفاده کنید و درعین حال حتی الامکان آن را بکار نبرید. گاهی شکستن یک قاعده اشکالی ندارد، به شرطی که کاملاً بر آن اشراف داشته باشید و در واقع آنچه اهمیت دارد این است که دست به انتخابی آگاهانه بر اساس رعایت ارجحیت ها بزنید، مثلاً رعایت ارجحیت محاوره ای بودن متن.

در هر صورت این نکته را مدنظر داشته باشید که بهتر است هر جا که امکان آن فراهم بود قانون را رعایت کنید: کاربرد زبان محاوره ای و وجه معلوم.

نکات مهم

• این شخص یا چیزی است که کار را انجام می دهد، نه اینکه اتفاقی برای کسی بیافتد.
• وجه مجهولی رکود و سکون را القا می کند.
• وجه معلوم وقوع جریانات را  تداعی می کند.
• افعالی را جستجو کنید که حرکت و پویایی را القا کنند.
• گرایش به زبان محاوره ای مهم تر از کاربرد وجه معلوم است. درعین حال، تلفیق این دو مطلوبتر است.