کالبد شکافی عمليات روانی يک سفر
ساعت ۱٠:٢٤ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٦/٧/۱٦   کلمات کلیدی:

  دکتر محمود احمدی نژاد رییس جمهوری اسلامی ایران برای سومین باردردوران صدارتش پائیز امسال در نشست مجمع عمومی سازمان ملل شرکت کرد.

شرکت دراین نشست سالانه که در نیویورک برگزار می شود برای همه رهبران دنیا امری عادی تلقی می شود . نمایندگان کشورها با بهره گیری از این فرصت دیدگاه هایشان در قبال رویدادها را برای سیاستمداران سایر کشورها بازگو می کنند .

تقابل دیدگاه سیاسی ایران با امریکا سبب شد تا تصمیم رییس جمهوراحمدی نژاد برای سفربه نیویورک درکانون خبرها قرارگیرد . رسانه های فراملیتی به ارزیابی زاوایای این رویداد پرداختند اما رسانه های امریکایی نزدیک به هیات حاکمه امریکا بیشترین حساسیت منفی را به این رخداد نشان دادند .

پنج برنامه اصلی برای سفر حدود 70 ساعته دکتراحمدی نژاد دردرون خاک امریکا پیش بینی شده بود . این موضوع سبب شد تا نحوه تعامل رسانه ها با هریک ازاین برنامه ها اندکی متفاوت باشد .

الف : سخنرانی درمجمع عمومی

ب   : دیدار با رهبران و هیات های سیاسی درحاشیه نشست مجمع عمومی

ج    : دیدارهای مردمی با گروههای غیردولتی

د     : بازدید از ویرانه برج های دوقلو درمنهتن نیویورک

ه     : سخنرانی دردانشگاه کلمبیا

ایجاد ابهام در دادن روادید و تبلیغ گسترده صهیونیست ها و گروههای تندرو مبنی برضرورت برخورد با دکتر احمدی نژاد از مدتها پیش از سفردر رسانه ها مطرح می شد .

این موضوع تا آن حد جدی بود که برخی ازمقامهای رسمی و شماری ازخبرنگاران ایرانی به علت دریافت نکردن روادید از سفر بازماندند اما سفر رییس جمهور احمدی نژاد با همه این تبلیغات انجام شد.

سخنرانی درمجمع عمومی – دیدار با رهبران و هیات های سیاسی درحاشیه نشست مجمع عمومی و دیدارهای مردمی که هریک درنخستین سفررییس جمهوراحمدی نژاد به نیویورک درکانون توجه بود دراین دوره هم کم وبیش کنجکاوی سیاستمداران و خبرنگاران را برانگیخت اما از شدت آن در رسانه ها کاسته شده بود .

به نظر می رسد این برنامه ها شاید تحت الشعاع دو برنامه تازه رییس جمهوری شامل بازدید ازمحل فرو ریختن برجهای دوقلو و سخنرانی دردانشگاه کلمبیا قرار گرفته بود .

درخواست هیات ایرانی برای بازدید دکتراحمدی نژاد ازویرانه های برجای مانده ازحادثه 11 سپتامبربسرعت دررسانه ها بازتاب داشت. دست اندرکاران رسانه ها با بی قراری درصدد کسب واکنش مقام های امریکایی به این درخواست بودند.

چرایی این درخواست اززبان کارشناسان بخشی از وقت رسانه ها را پر کرد . شهرداری نیویورک با این استدلال که به علت ساختمان سازی و عدم توانایی در تامین امنیت نمی تواند اجازه این دیدار را بدهد به هیات ایرانی پاسخ رسمی داد اما گفته های سخنگوی کاخ سفید و وزیر خارجه امریکا نشان داد که تصمیم بیرون شهرداری گرفته شده است .

تصمیم هیات حاکمه ایالات متحده به اجازه ندادن برای این دیدار دربسیاری ازرسانه ها با علامت سوال مواجه شد . استدلال ها نتوانست افکارعمومی را متقاعد کند. احمدی نژاد این بازدید را برای ادای احترام به قربانیان حادثه ۱۱سپتامبر عنوان کرده بود.

موافقت رییس جمهوراحمدی نژاد برای سخنرانی دردانشگاه کلمبیا شاید از آن رو که هم برنامه یی نو بود و هم احتمال انجام آن قوت گرفت ازارزش خبری بالایی برخوردارشد.بنگاه های سیاسی ورسانه یی جنجال برسراین موضوع را پیش از ورود آقای احمدی نژاد به نیویورک شروع کردند .

شبکه دست راستی فاکس نیوز از سه روز پیش از سفر تحولات مربوط به ان را در قالب اخبار فوری "Breaking news " منتشر می کرد.این شیوه در زمره شگردهای رسانه یی است که فوریت بخشی ساختگی به خبر To create high priority for a news"معرو ف است.

  این حجم پوشش رسانه  یی بنگاههای اطلاع رسانی برسرموضوعی واحد طی یکسال ونیم گذشته بی سابقه بود . این همآهنگی تبلیغاتی فقط در جریان جنگ 33 روزه پارسال رژیم صهیونیستی ضد لبنان دیده شده بود .

شدت جنجال برسراین موضوع بحدی بود که دست اندرکاران تلویزیونی عبارت ترکاندن آنتن را به آن اطلاق کردند . زمانی که تصویری واحد بصورت همزمان درشبکه های خبری پخش شود گفته می شود که آنتن را ترکاند .

رسانه های نزدیک به کاخ سفید که شکل دهنده به افکارعمومی امریکا هستند دراین زمینه بسیارفعال بودند البته شبکه های فراملیتی همسو هم دراین مورد همراهی معنا داری را داشتند .

پیشقراول این جنجال رسانه یی – فاکس نیوز بود . فاکس که به پنتاگون نزدیک است سخنگوی جنگ طلبان محافظه کارجدید درامریکا است .

جنجال رسانه های نزدیک به محافظه کاران جدید بگونه یی بود که نه فقط به اصول اخلاقی وحرفه یی پشت پا زدند بلکه قواعد بین المللی حاکم بررسانه ها را نیز نادیده گرفتند .

شگردهایی که این رسانه ها ازآن بهره گرفتند درسه دوره پیش – حین و پس از سخنرانی قابل بررسی است .

الف : پیش از سخنرانی

1- حمله کردن و تخریب هدف (Attack and Destroy the Target   )

 2- برچسب زدن  (Labeling )

  3- فرض های بازدارنده ( Preemptive Assumption )

بنگاههای رسانه یی پیش از سخنرانی کوشش کردند که وجهه رییس جمهور را تخریب کنند . این مرحله تا متنی که رییس دانشگاه کلمبیا درحضوردکتر احمدی نژاد نیز خواند استمرار یافت .

"منتشر کردن عکسی اززمان تصرف لانه جاسوسی امریکا درتهران که آن فرد را آقای احمدی نژاد اعلام کرد . این عکس متعلق به دانشجویی به نام آقای محمدی است . این نوع اطلاع رسانی را دروغ یا دروغ بزرگ "Big lie" می نامند.

 

نشان دادن مستمر تصاویر رییس جمهوری  در کنار بن لادن رهبر القاعده و استفاده از تصاویر یا وازه های  توهین امیز  هم در دستور کار رسانه های غربی قرار داشت.  کوشش شد تا ترورشخصیت از طریق رسانه ""Terrorovisionصورت گیرد.

 " بیان این موضوع که همزمانی رژه نظامیان ایران در استانه سفر آقای احمدی نژاد به نیویورک حامل پیام به جامعه جهانی است -برای سردرگمی مخاطب صورت گرفته است. بهره گیری از دو خبر واقعی برای طرح یک نتیجه گیری ساختگی - شگردی بود که در این مرحله از ان بهره جستند.

ایران هرساله در 31 شهریورماه همزمان با نخستین روزدفاع مقدس اقدام به برگزاری این رژه می کند و ربطی به سفر آقای احمدی نژاد نداشت.

انکارکننده هولوکاست – فردی که درصدد به دست آوردن بمب اتمی است – مخالف آزادی و ...هم درزمره برچسب هایی بود که دراین مرحله دررسانه ها بصورت گسترده مطرح شد . این موضوع  در قالب ساختن دشمن فرضی "to make a supposed enemy"اجرا شد.

پوشش گسترده دیدگاه و اجتماع شماری از مخالفان سخنرانی رییس جمهور هم برای منصرف کردن او از سخنرانی در رسانه ها بازتاب داشت پیشتاز اجتماع کنندگان معترض خانم لیونی وزیر خارجه رزیم صهیونیستی بود که با زیرپا گذاشتن عرف دیپلماتیک درتظاهرات شرکت داشت .

 ماشین رسانه یی امریکا در این دوره با پوشش گردهمایی چند نفره افراد وابسته به گروهک تروریستی منافقین به قوانین داخلی و بین المللی مبنی بر مبارزه با تروریسم نیز پشت پا زد. مصاحبه با جعفرزاده که از اعضای این گروهک تروریستی است هم در این چارچوب قابل ارزیابی است.   

احتمال برخورد دانشگاهیان با رییس جمهورو ضرورت رعایت مسایل امنیتی هم مواردی بود که ازطریق آن خواستند تا هیات ایرانی را از اجرای این برنامه منصرف کنند. درخواست از مسوولان دانشگاه برای لغو سخنرانی به ربانهای گوناگون مطرح شد . این موضوع گرچه در تعارض با ازادی بیان است .

افزایش قابلیت تصدیق خبر از طریق چینش خبرهای ساختگی در میان خبرهای درست " Take the news out of  its proper context "هم شگردی بود که به کار گرفته شد تا مسولان هیات برای اجرای این برنامه دچار تردید شوند.  

 طراحان رسانه های همسود با این انگیزه که احتمال عدم توانایی اقناع از سوی رییس جمهوری ایران در جمع دانشگاهیان زیاد است خواستند تا این شکست در برابر چشم میلیونها بیننده در چهارگوشه گیتی صورت گیرد. 

  تبلیغات پرحجم گرچه به قصد تخریب صورت گرفت اما سبب شد تا رسانه ها برای پوشش آن امکانات گسترده یی را بسیج کنند . وجود بیش از 20 دستگاه “satellite news gathering “ موسوم به " اس ان جی " دردانشگاه کلمبیا بیانگر گرایش صاحبان رسانه ها برای پوشش زنده  این رویداد بود .

ب : درحین سخنرانی 

1-  توازن دروغین ( False Balancing )

  2-  کادر بندی ( Framing )

3-  مخابره ظاهر امر ( Face –Value Transmission )

 دراین مرحله دانشجویان – استادان و شماری از متفکران حکومتی امریکایی که درصندلی های جلو نشسته بودند به همراه رییس دانشکاه بخشی از بازیگران تلقی می شدند . پوشیدن تی شرت هایی که روی آن عبارت هایی برضد رییس جمهور نوشته شده بود هم دراین چارچوب قابل ارزیابی است .

دهها نفر از کسانی که در شروع جلسه با همهمه و خنده کوشیدند تا نظم جلسه به هم ریخته شود عرقچین ( کیپا ) بر سر داشتند که نماد مذهبی یهودیان است که صهیونیست ها از ان بهره برداری می کنند.

میزانسن و نورپردازی بصورتی طراحی شده بود که به مخاطب حس آرامش و اعتماد را القاء نکند . پشت صحنه " بک گراند " و تریبون یکپارچه سیاه بود و فقط از طریق منابع نوری روبرو “ Front light”  تغذیه می شد . درکادر حتی آرم دانشگاه که معمولاً جلوی تریبیون نصب می شود هم وجود نداشت .

 نبود صندلی که طبعا خستگی سخنران را دو چندان می کند و فاصبه زیاد میان سخنران با مجری که تنهایی را  تلقین می کند هم از دیگر شگردها ی صحنه ارایی نشست بود.

رییس دانشگاه گرچه درآغاز متنی طولانی را خواند که حاوی دهها اتهام و صفت غیرمتعارف در محیط دانشگاهی بود اما چنین وانمود شد که این اقدام  یک گفت وگوی صریح برای روشن شدن حقیقت دریک محیط علمی است .

نوع تعامل خبرنگاران با سخنان رییس جمهور بگونه یی بود که گویی بعضاً حتی یک بار مواضع ایران را نشنیده اند . نکته قابل تامل انکه با وجود پوشش زنده شبکه های فراملیتی اما شبکه های عرب زبان مانند الجزیره و العربیه از پخش مستقیم سخنان دکتر احمدی نژاد خوداری کردند. پخش زنده از شبکه عرب زبان العالم توانست این خلا اطلاعاتی را پر کند.

برخی از بنگاههای خبری بخشی ازسخنان آقای احمدی نژاد را بصورت خبر فوری (Urgent ) مخابره کردند که جالب توجه بود . " ایران به هیچ کشوری حمله نمی کند " ، " ایران دنبال بمب اتمی نیست و ... در زمره این عبارت ها بود .

اصول حرفه یی موید آنست که اظهارنظری بایستی بصورت فوری مخابره شود که مهم ، جذاب و تازه باشد . این مواضع بارها تکرار شده است و نکته تازه یی درآن نبود . شاید این گونه بتوان تحلیل کرد که وقتی دست اندرکاران رسانه های عمده دنیا از این مواضع روشن که بارها مقامهای ایرانی بیان داشتنه اند بی اطلاع هستند - باید دید مردم عادی تا چه میزان از این گفته ها شگفت زده خواهند شد.

پرسش های هدفمند که برگرفته از متن رییس دانشگاه بود نیز بگونه های متفاوت درهمین قالب طراحی شده بود .

ج : پس از سخنرانی

 1-  سرکوب از طریق حذف ( Suppression by Omission

  2-    تنزل دادن محتوا( Slighting of Content )

3-  اشاره نکردن به چرایی موضوعات ( Learning Never to Ask Why) 

 اجرای بدون دردسر گفت وگوی رییس جمهور با دانشگاهیان و پاسخ های قابل قبولی که در چند مرحله با تشویق حاضران توام شد موجب شد تا نشست وفق مراد میزبان به پیش نرود.

  رییس جمهور ایران توانست بدون مواجه شدن با فیلتر رسانه یی بیش از یک ساعت  از طریق  شبکه های ملی امریکایی و فراملیتی با مخاطبان سخن بگوید. براوردهای نخستین حکایت از ان داشت که دست کم نیم میلیارد نفر بصورت همزمان از طریق شبکه های تلویزیونی این سخنرانی را بصورت زنده مشاهده کرده اند. طبعا با محاسبه بازتاب این رویداد در سایر بنگاههای خبری نوشتاری – گفتاری و شنیداری میزان جمعیت زیر پوشش به میلیاردها نفر رسید.

 کار تا جایی بالا گرفت که جان بولتون نماینده تندرو پیشین امریکا در سازمان ملل گفت که برنده این حرکت رییس جمهور ایران بود. روزنامه های اسراییلی از جمله ایهود اهارنوث و ها ارتص هم بارنده اصلی را اسراییل قلمداد کردند.

 رسانه های تندرو در این مرحله از بازتاب دادن کلید وازه های اصلی خوداری کردند و کوشش کردند که به بخش های حاشیه یی مانند نحوه تعامل ایران با همجنس بازان بپردازند.   

هیات حاکمه امریکا که از نتیجه کار شوکه شده بود تصمیم گرفت از این پس دیگر به هیچ رییس جمهور مخالف با سیاست های امریکا اجازه ندهد در دانشگاههای امریکایی سخنرانی کند.

 رسانه های  همسود غربی به چرایی جذابیت اظهارات دکتر احمدی نزاد نزد مخاطبان نپرداختند بلکه با طرح برخی مسایل حاشیه یی کوشش کردند از کنار این پرسش ها عبور کنند.  این رسانه  برخی از دیدگاه های رییس جمهور مانند موضوع هولوکاست و اینده فلسطین را را بصورت تحریف شده (Distortion)مورد تحلیل قرار دادند.

 به نظر می رسد گنجاندن برنامه های جدید البته با خطر پذیری قابل محاسبه و پویایی در شیوه های جدید تعامل با مخاطبان توانست از موضوعی که  تهدید جلوه داده شده بود یک فرصت طلایی افریده شود.     

 گرچه دیپلماسی سنتی همچنان یک راه کار قابل پذیرش است اما تبحر در دیپلماسی رسانه یی "Media diplomacy" بی تردید برای حکومتی که پیام روشنگرانه برای ملت ها دارد می تواند از جایگاه کانونی برخوردار باشد.

امریکا سال هاست که نبرد با اایران را به صفحه تلویزیون کشانده است . این نبرد گرچه بدون خونریزی " Clear war" است اما هرگاه بصورت " شبیخون " صورت گرفته است اثارزیان باری در بر داشته است.

 ایجاد خاکریز و توانمند کردن سنگربانان البته برای دفاع  امری شایسته است اما ایجاد پایگاههای رسانه یی پرنفوذ برای تدارک عملیات تهاجمی را نباید فراموش کرد. گرچه با ایجاد شبکه های برون مرزی" العالم " و " پرس تی وی " گامی در این عرصه برداشته شده است اما داشتن اتاق های فکر پویا برای مدیریت برداشت  "perception management"ضرورتی انکارناپذیر است.

 .. وما النصر الا من عندالله