ایین نامه برای رسانه ها: بومی یا جهانی؟

داشتن قانون برای فعالیت رسانه ها از موضوع های مناقشه برانگیز در عصر ارتباطات است.  ماه گذشته در این زمینه گفت وگویی داشتم که در قالب یاداشت منتشر شد.

 رسانه ها نمی توانند ارزشهای ملی - بومی – نژادی و مذهبی را نادیده بگیرند. از این رو  معتقدم تدوین مقررات محلی نسبت به قوانین فراملیتی کارساز تر است. متن این یاداشت را ببینید.     

آیین نامه ها و مقررات حقوقی که برای رسانه ها در کشورهای مختلف تنظیم شده اند در چهار حوزه مقررات تاسیس و اداره رسانه، مقررات حاکم بر انتشار و پخش و محتوای آن، مقررات مرتبط با استقلال روزنامه نگاران و نیز حقوق و مقررات حاکم بر کپی رایت و حقوق معنوی اثری که تولید شده تنظیم شده اند و البته آنچه بیشتر برای روزنامه نگاران اهمیت دارد و مورد بحث و فحص آنان قرار می گیرد مربوط است به مقررات حاکم بر انتشار و پخش پیام تا به گونه یی آزادی آنها و آزادی بیان شان تامین شود. وضع حقوق و مقررات در کشورهای مختلف از دو شیوه ممکن سرچشمه می گیرد که در هر کشوری ممکن است یکی از این دو شیوه برجسته تر مورد توجه قرار گیرد.

در کشورهایی که رسانه ها به لحاظ تعداد و تیراژ از قوت بیشتری برخوردارند و سابقه دیرینه تری دارند آنچه در عرصه رسانه مورد نظر است بحث اخلاق حرفه یی است اما برخی کشورهای دیگر از مدل دومی بهره می گیرند که همانا قانون مطبوعات است و هستند کشورهایی که از تلفیق هر دو بهره می گیرند یعنی اخلاق حرفه یی را در کنار قانون مطبوعات اعمال می کنند.

در میان روزنامه نگاران اما دو تفکر عمده در مواجهه با مقررات حوزه رسانه وجود دارد؛ تفکری که می گوید براساس اعلامیه جهانی حقوق بشر هر کسی از نظر قانونی حق اظهارنظر دارد و مطبوعات و رسانه ها باید از آزادی مطلق برخوردار باشند.

 طرفداران این ایده برای همه کشورها با همه نژادها و آداب و رسومی که دارند قانونی واحد را می طلبند و طرفداران «جهانی سازی»اند. اما گروه دیگری از روزنامه نگاران و دست اندرکاران مطبوعات معتقدند به دلیل تفاوت هایی که کشورها به لحاظ ملی، بومی، نژادی و مذهبی دارند باید به سمت «محلی شدن» حرکت کنیم.

هواداران محلی گرایی یک قانون کلی را برای مطبوعات و رسانه های همه کشورها راهگشا نمی دانند و اعتقاد دارند باید براساس نوع کشورها و فرهنگی که در آنها رواج دارد قوانین و مقررات و حتی اخلاق حرفه یی خاص همان کشور ایجاد شود.

آنچه محلی گرایان به عنوان دلیل اقامه می کنند این است که عمده ترین منشاء قانون عرف اجتماعی است و نمی توان بدون در نظر گرفتن ارزش های دینی، ملی و قومی و حتی آداب و رسوم رایج یک روزنامه منتشر شود. بنابراین صرف آزادی مطلق رسانه نمی تواند توجیهی داشته باشد. چنان که در کشور خودمان نمی توان مسائل غیراخلاقی را در روزنامه یی منتشر ساخت یا با توجه به وجود قومیت ها و مذاهب مختلف در کشور به این نکات بی توجهی کرد. رسانه ها حتی در کشورهای اروپایی دو مسوولیت دارند؛ یک مسوولیت اجتماعی و مسوولیت مدنی که رسانه ها را ملزم می کند در صورت خطا و چاپ مقاله یا خبری که برای اشخاص حقیقی و حقوقی خسارتی به بار آورده آن خسارت را جبران کنند و دیگر مسوولیت کیفری؛ چنان که حتی در انگلیس و فرانسه که سابقه مطبوعاتی طولانی هم دارند رسانه ها ملزم اند عواقب اعمال مجرمانه یی را که انجام داده اند حتی در چارچوب قوانین عادی و نه قوانین مطبوعاتی بپذیرند.

به طور مثال رژیم مسوولیت فرانسه طولی است یعنی به ترتیب مدیران، ناشران، نویسندگان، چاپ کنندگان و در نهایت توزیع کنندگان در برابر عملکردشان مسوول اند. به همین دلیل چون یک نماینده پارلمان مصونیت حقوقی دارد موظف است در صورت مدیریت یک رسانه برای خودش یک جانشین معین کند که فاقد مصونیت باشد.

 عموماً در این کشورها سردبیر را مسوول می دانند ولی این به منزله رفع مسوولیت از بقیه نیست بلکه دیگران نیز در تحریریه روزنامه از مسوولیت اجتماعی و حقوقی برخوردارند، هر چند در حوزه رسانه با بردباری بیشتری به اتفاقات نگاه می شود. در ژاپن، سوئیس، سوئد و بسیاری از این کشورها آنچه جریان دارد سیستم « self regulated» یا «خودتنظیمی» است.

چنان که مثلاً طبق قانون عمومی ژاپن فاش کردن هویت متهم زیر 18 سال جرم است. چندی پیش یکی از روزنامه های زرد هویت یکی از این متهمان را که پرونده جنجالی داشت، فاش کرد. هر چند عموم مردم هویت او را می دانستند اما در چارچوب «خودتنظیمی» توزیع کنندگان و دکه دارها حاضر نشدند آن نشریه را روی دکه خودشان بگذارند زیرا می دانستند که آن روزنامه برخلاف قانون عمل کرده است.

بنابراین در کشور ما بیشتر بحث این است که اخلاق حرفه یی را برجسته کنیم چرا که در این صورت می توانیم قانون مطبوعات را بهتر و راحت تر پیش ببریم. آیین نامه های اخلاقی مطبوعات در سه محور طراحی می شوند؛ صداقت در نقل گفتار، عدم سوءاستفاده از شغل و نیز جلوگیری از مخلوط شدن حریم روزنامه نگاری با تبلیغات. احتمال وقوع چنین اتفاقاتی در همه جای دنیا وجود دارد که اگر نبود برایش قانون نمی گذاشتند. حتی در کشورهایی که رسانه هایش بسیار قدرتمندند و مدیریت شان نظارت صد درصدی دارد این اتفاقات می افتد و به طور مثال ممکن است خبرنگاری بدون موافقت گردانندگان روزنامه خبری را کار کند و بعد در ازای آن از کسانی که خبر به آنها مربوط می شود پول بگیرد و این یکی از دغدغه های دست اندرکاران رسانه ها است تا حریم تبلیغات با روزنامه نگاری مخلوط نشود و این مساله یی نیست که لازم باشد حاکمیت آن را تبدیل به قانون کند بلکه بیشتر باید در اختیار مدیرمسوول، سردبیر و حتی خود خبرنگار باشد زیرا اگر روزنامه نگار مسوولیت اجتماعی و اخلاقی داشته باشد می تواند چنین موضوعی را پیگیری کند. در ژاپن بر مبنای همین اخلاق رسانه یی شعاری هست که می گوید؛ «مطبوعات قانونمند بدون قانون مطبوعات» یعنی اگر در آنجا یک جرم مطبوعاتی صورت بگیرد آن را در چارچوب قوانین موضوعه کشور بررسی می کنند همچون دادگاهی که برای افراد دیگر تشکیل می شود. در ژاپن سعی شده است قانون را بومی سازی کنند. در آنجا اگر با روزنامه یی مصاحبه کنند 4 یا 5 ساعت قبل از چاپ مصاحبه به دست مصاحبه شونده می رسد تا هر گونه تغییر و حک و اصلاحی می خواهد انجام دهد و سپس بدون هیچ گونه تغییری آن را چاپ می کنند. حتی یک ساعت قبل از چاپ مصاحبه شونده حق دارد نوشته را
reconfirm یا تایید مجدد کند تا اگر مطلب تازه یی به ذهنش رسید آن را در نوشته لحاظ کند به همین دلیل در کشوی میز یک رسانه قدرتمند و بزرگ به ندرت یک تکذیبیه دیده می شود در حالی که حتی در یک روزنامه محلی کم تیراژ که در 6 یا 8 صفحه منتشر می شود هر هفته چندین و چند تکذیبیه چاپ می شود. رسانه یی که به اخلاق رسانه یی پایبند باشد طبعاً تلاش می کند دیدگاه افراد را براساس آنچه گفته اند منتشر کند نه آنکه برداشت خودش را منتشر سازد و بعد بگوید مچ گیری کرده یا تپق او را در گیومه بگذارد.

بایستی هم اخلاق و هم قانون رسانه بومی سازی شوند چرا که جهانی کردن و یک قانون واحد راهگشا نخواهد بود. کشورهایی که در صدر لیست فضای آزاد مطبوعاتی قرار دارند کشورهایی هستند که به ندرت ممکن است یک خبر داخلی آنها در سطح جهانی مطرح شود و جنجال به پا کند. بنابراین نمی شود قانون و مقررات حاکم بر رسانه های کشورهایی مثل سوئد، سوئیس یا فنلاند را در مصر، ژاپن، اردن یا ایران پیاده کرد بنابراین لازم است هر کشوری بر مبنای عرف اجتماعی، موقعیت سیاسی و دیگر عوامل موثر به تدوین اخلاق و قانون مطبوعاتی خود بپردازد.

/ 5 نظر / 16 بازدید
شریف

سلام استاد خدایی اش خوب زیر اب جهانی سازی را زدی

پويا

سلام دوست عزيز اطلاع رساني كنيد -اگر كسى در فكر حرمت عاشورا و ايام عزادارى است، سوگند به‌خون شهيدانى كه در آستان سيدالشهدا فرود آمدند و سوگند به درد و رنج مجروحانى كه سر به پيشگاه او ساييدند، پس از 30سال، نخستين سالى است كه حرمت عاشورا و تاسوعا، حرمت «خون خدا» و ابوالفضل علمدار، به‌پاداشته مى‌شود. لينك كامل پيام ضميه است http://hamrahan.blogsky.com/ http://bahare2010.blogsky.com/ http://freemyiran4ever.blogspot.com/

روزنگاران جوان

روزنگاران جوان نخستین تشکل رسانه ای پایتخت تاریخ و تمدن ایران زمین پس از مدت ها پیگیری نخستین تشکل رسانه ای پایتخت تاریخ و تمدن ایران زمین به نام " موسسه روزنگاران جوان" به همت جمعی از روزنامه نگاران و خبرنگاران جوان استان همدان گردید. شروع رسمی فعالیت و افتتاح دفتر موسسه روزنگاران جوان در روز های آینده و با حضور تنی چند از مسئولین صورت خواهد گرفت. اهالی جوان رسانه و علاقمند به عضویت در این موسسه و حضور در نخستین تشکل رسانه ای استان همدان منتظر اعلام آدرس ، شماره تماس و شرایط عضویت باشند و نظرات خود را نیز به آدرس الکترونیکی rooznegaranejavan@gmail.com ارسال نمایند. برای کسب اطلاعات بیشتر به سایت مؤسسه روزنگاران جوان مراجعه فرمایید.

خبرنگار

درود - نکات عمیق رسانه ایی شما خیلی زود محور اساسی دگرگونی های نوین رسانه ایی خواهد شد به این ایمان دارم که مکاتب گلاسگو و g.uنیز برای ارائه اینگونه مطالب به تنویر افکار نیز پرداخته اند - در زمینه پیام شما ممنون امید است در هفته آینده حضرتعالی را زیارت نمایم که قبلا تماس میگیرم .بدرود

مسعود پیوسته

با سلام استاد ، حضرتعالی که مباحث تئوریک حوزه رسانه را در وبلاگ تان می آورید ، چرا عملیات رسانه ای خودمان ( صدا و سیما ) را در این سال ها به نظاره نمی نشینید ؟ هر چند در فصل جنگ روانی رسانه های غربی در اسنودیوی خبر یا شبکه چهار حاضر میشوید اما بعدا چه ؟! یعنی هنگامی که بیرون از رسانه و پست و مسئولیت خبری تان دارید تلویزیون ایران را مبینید و از رادیوی ما می شنوید . بیرونی ها که عمدتا لجوجانه و مغرضانه است ما که در همین جغرافیا نفس می کشیم چرا ره به مقصد نمی بریم . نکند باز هم این غربی ها هستند که ... تازه ترین مثال وطنی ، همین کنش رسانه ملی نسبت به انتخابات 22 خرداد و حوادث پس از آن است . خیلی از کارشناسان حوزه رسانه اصلا وارد موضوع نشدند. و هنوز هم معتقدند که همچنان فضای رسانه ای کشور مشوش است.